PNB — Produkt Narodowy Brutto. Co to jest i czym różni się od PKB

Definicja — czym jest PNB (Produkt Narodowy Brutto)

Produkt Narodowy Brutto (PNB) to łączna wartość rynkowa wszystkich dóbr i usług finalnych wytworzonych w danym okresie (zwykle roku) przez obywateli i podmioty danego kraju — niezależnie od tego, czy działają w kraju, czy za granicą. Kryterium jest tu przynależność narodowa czynników produkcji, a nie miejsce ich wykorzystania.

W nowoczesnej statystyce (system rachunków narodowych ESA 2010) odpowiednikiem PNB jest Dochód Narodowy Brutto (DNB), w terminologii międzynarodowej Gross National Income (GNI). Pojęcie „PNB” funkcjonuje dziś głównie w podręcznikach ekonomii i w ujęciu historycznym, ale opisuje tę samą ideę: dochód wytworzony przez krajowców.

PNB a PKB — kluczowa różnica

PNB bywa mylony z Produktem Krajowym Brutto (PKB), ale różnica jest zasadnicza i sprowadza się do kryterium:

• PKB — kryterium terytorialne: wartość wytworzona na terytorium kraju, niezależnie od narodowości wytwórcy (np. produkcja zagranicznej fabryki w Polsce wlicza się do polskiego PKB).
• PNB — kryterium narodowe: wartość wytworzona przez obywateli i firmy danego kraju, także poza jego granicami (np. dochód Polaka pracującego za granicą wlicza się do polskiego PNB).

Różnica między obiema miarami to saldo dochodów pierwotnych z zagranicy — różnica między dochodami, jakie krajowcy uzyskują za granicą, a dochodami, jakie cudzoziemcy uzyskują w kraju.

Jak liczy się PNB

Najprostszy zapis zależności wygląda następująco:

PNB = PKB + dochody krajowców z zagranicy − dochody cudzoziemców w kraju

Owe „dochody” to przede wszystkim wynagrodzenia pracowników, dochody z inwestycji (dywidendy, odsetki) oraz reinwestowane zyski przedsiębiorstw. Jeśli kraj jest eksporterem kapitału i siły roboczej (krajowcy dużo zarabiają za granicą), jego PNB jest wyższy od PKB. Jeśli przeważają inwestycje zagraniczne, których zyski wypływają za granicę — PNB jest niższy od PKB.

PNB w praktyce — co mówi o gospodarce

Dla Polski rozróżnienie PNB a PKB ma realne znaczenie. Znacząca emigracja zarobkowa podnosi dochody krajowców uzyskiwane za granicą, ale jednocześnie duży napływ inwestycji zagranicznych oznacza, że część zysków wytworzonych w kraju (wliczanych do PKB) wypływa do zagranicznych właścicieli. W efekcie DNB/PNB Polski bywa nieco niższy niż PKB.

Dlatego do oceny produkcji wytworzonej w gospodarce używa się zwykle PKB, a do oceny realnego dochodu, jakim dysponują mieszkańcy — lepiej nadaje się PNB/DNB. Obie miary są publikowane przez Główny Urząd Statystyczny i wykorzystywane m.in. przy porównaniach międzynarodowych oraz w metodologii Eurostatu.

PNB, DNB a finanse osobiste

Choć PNB to wskaźnik makroekonomiczny, pośrednio dotyczy każdego. Wzrost dochodu narodowego przekłada się na zamożność gospodarstw domowych, poziom konsumpcji, a w dłuższym okresie na politykę pieniężną Narodowego Banku Polskiego — w tym na stopy procentowe, które wprost wpływają na oprocentowanie kredytów i lokat. Rozumienie różnicy między „produkcją w kraju” (PKB) a „dochodem krajowców” (PNB/DNB) pomaga trafniej interpretować doniesienia gospodarcze.

PNB nominalny a realny — i PNB per capita

Podobnie jak PKB, PNB można podać w ujęciu nominalnym (w cenach bieżących) oraz realnym (skorygowanym o inflację). Tylko PNB realny pozwala porównywać dochód narodowy między latami, bo eliminuje wpływ zmian cen. Do porównań poziomu życia używa się natomiast PNB (DNB) per capita — czyli w przeliczeniu na jednego mieszkańca, często z korektą o siłę nabywczą (PPP).

Najczęstsze pytania o PNB

Czy PNB i DNB to to samo?

W praktyce tak. „Produkt Narodowy Brutto” (PNB) to starsza nazwa miary, którą w obecnym systemie rachunków narodowych (ESA 2010) określa się jako „Dochód Narodowy Brutto” (DNB), po angielsku Gross National Income (GNI). Obie nazwy opisują dochód wytworzony przez krajowców, w kraju i za granicą.

Który wskaźnik jest ważniejszy — PNB czy PKB?

To zależy od celu. PKB lepiej opisuje skalę produkcji wytworzonej na terytorium kraju i jest standardem w porównaniach gospodarczych. PNB/DNB lepiej oddaje realny dochód, jakim dysponują mieszkańcy — szczególnie w krajach z dużą emigracją zarobkową lub silnym napływem kapitału zagranicznego.